021-88262787

16 مهر,1393

چالش های فرهنگی - حقوقی وایبر

 

ارتباط در علوم ارتباطات ، به ارتباط سنتی و ارتباط نوین تقسیم می شود. ارتباط سنتی عموما چهره به چهره بوده و هست . تحلیل روانشناسی ارتباطات به ما می گوید که صد پیامک یا ایمیل ( پست الکترونیکی ) جای یک دقیقه مکالمه و شنیدن صدای همدیگر را نمی گیرد و به همین ترتیب یک صد دقیقه مکالمه نمی تواند جایگزین یک لحظه دیدار حضوری و رابطه چهره به چهره باشد. از همین روی است که در اصول حاکم بر فنون مذاکره ، مذاکره حضوری از کارآیی بالاتری برخوردار بوده و در دفاعیات نظیر دفاعیات حقوقی ، دفاع شفاهی نزد محکمه ، اثر گذاری بیشتری نسبت به دفاع کتبی و ارایه لایحه مکتوب دارد . از این که بگذریم ارتباط نوین بیشتر متکی بر ارسال متن و پیام و تصویر با بکارگیری ابزارهای تکنولوژی همچون تلفن ( ثابت و همراه ) ، اینترنت و .... است که اصطلاحا ارتباطی در فضای مجازی بوجود می آید.

 

ما در اینجا به بهانه بررسی یکی از نرم افزارهای موجود و نوین ارتباطی که متکی بر وجود اینترنت است به دنبال بررسی جوانب اجتماعی حقوقی آن هستیم . مرادمان نرم افزار وایبر است . وایبر (viber  ) یک نرم افزار ارتباطی است که توسط شرکت قبرسی وایبرمدیا طراحی شده است و در بلاروس و کشور فلسطین اشغالی مراکزی برای تحقیق و توسعه دارد . این شرکت توسط یک کارآفرین آمریکایی اسراییلی بنام تلمن مارکو تاسیس شده است . در واقع وایبر به سی زبان دنیا در دسترس است ، بر روی تلفن های هوشمند نصب می شود و دارای قابلیت هایی از قبیل مکالمه بوسیله اینترنت ، سیستم پیام رسانی گروهی ، ارسال تصاویر و متن آن می باشد .

 

این نرم افزار به سرعت مثل سایر نرم افزارهای مشابه گسترش یافته است و چالش هایی را در عین ایجاد فرصت هایی بوجود آورده است که می تواند چالش های فنی ، امنیتی و محتوایی باشد. البته این چالش ها را می توان به چالش فرهنگی و حقوقی نیز تقسیم نمود که در ادامه به آنها اشاره خواهیم کرد.

 

اول- چالش فرهنگی

 

وایبر به عنوان یک شبکه ارتباط مجازی و نوین ، تشکیل دهنده بخشی از سبد مصرف رسانه ای مخاطبان است. این نرم افزار به دلیل بدعت آوری در بخش فنی مثل برخوردار بودن از شکلک های گوناگون در زمینه های مختلف و به دلیل رایگان بودن و سرعت مقبول داشتن از استقبال پرشور در سطح دنیا و ایران مواجه شده است . از این روی به نظر می رسد که ایجاد " ارتباط " بوسیله وایبر واقعیتی انکار ناپذیر است.

 

برای اینکه هر فردی در جامعه لاجرم از ایجاد و حفظ ارتباط می باشد. همین فرد نیز در ساماندهی روابط خود نیاز به " سبد ارتباطی" دارد. ولی مساله تامل برانگیز و قابل بحث همان " مدیریت سبد ارتباطی " است . بدین معنی که وایبر می تواند در کنار تلفن ، تلویزیون ، رادیو و اینترنت جزء سبد ارتباطی افراد تلقی شود اما آیا " استفاده صحیح و به اندازه " از آن آموزش داده می شود . آیا فرهنگ سازی و فرهنگ گرایی در خصوص محتوای مخرب یا گمراه کننده وایبر صورت می گیرد.بنابراین اینجاست که ما نباید نرم افزاری همچون "وایبر "را ،از نقطه نظر فرهنگ ارتباطی در کنار " سواد رسانه ای" ملاحظه کرده و بر همین مبنا اقدام به فرهنگ سازی در استفاده از آن و آموزش گسترده و هدفدار نماییم.

 

از سوی دیگر با مطالعه تاریخ تطور ارتباط اجتماعی در ایران به این نتیجه می رسیم که بدعت در ارتباط در نزد افراد با یک حس نه چندان مثبت مواجه بوده است. انگار که این ارتباط جدید که دائما نام آن بنا به پیشرفت عوض می شود.یک روز تلویزیون ، روز دیگر اینترنت و امروز وایبر و غیر وایبر نامیده می شود ، " سم مهلک " در روابط به حساب می آید که قرار است دین و ایمان مردم را ببرد یا فرهنگ آنها را و هویت آنها را برباید و یا نهاد خانواده ها را متزلزل کند . شاید پاسخی تا اندازه ای منطقی بشنویم که مشکل در اصل استفاده از ابزارهای تکنولوژی و ارتباطی نیست . بلکه مشکل در استفاده مفید ، به اندازه و موثر است. از نقطه نظر فرهنگی این پاسخ را می پذیرم. پذیرش این پاسخ به چند دلیل برمی گردد که اگر حوصله کنید خواهم گفت. دلیل اول بر می گردد به مدیریت زمان . در مدیریت زمان بحث از تقسیم زمان و برنامه ریزی به سر آنها به منظور بهینه سازی و استفاده کاراتر از فرصت ها است .به همین خاطر است که ارزش زمان قابل اندازه گیری نیست و حتی یک ثانیه از زمان را نمی توان به عقب بر گرداند . زمان هم یک مقوله مدیریتی و اقتصادی است که طی آن واحدی برای فروش و تخصیص در روابط به حساب می آید و هم یک مقوله عقیدتی و اسلامی است. نقل به مضمون از امام صادق (ع) است که فرموده اند هر کسی امروزش با دیروزش برابری کند عمر او به تباهی رفته است . همچنین روایت از پیامبر عظیم الشان اسلام است که می فرمایند « ای اباذر ! به عمر خود بخیل تر باش تا به دنیا و درهم »

 

پس مشاهده می کنیم که زمان چقدراهمیت دارد و تبدیل نرم افزاری مثل وایبر به یک بازی مفرح و وقت گیر و عدم برنامه ریزی و مدیریت جهت استفاده از آن می تواند ، مخرب باشد.

 

دلیل دوم نیز بر می گردد به یک اصل در حوزه ارتباطات . این اصل عبارت از" سرمایه فرهنگی " است. همان گونه که من و شما می دانیم ارتباطات جزء سرمایه فرهنگی هستند . به همین روی برخی فکر می کنند که ایجاد ارتباط های وسیع در فضای مجازی و یافت دوستان جدید باعث رشد و توسعه ارتباطات آنها می شود . در حالیکه علم ارتباطات ثابت کرده است استفاده وسیع از نرم افزار های رایانه ای برای ایجاد ارتباط ، باعث کاهش " سرمایه فرهنگی " می شود. دلیل موجه عالمان این رشته بر می گردد به اینکه دنیای مجازی یک رابطه مجاز ایجاد می کند و نه رابطه حقیقی . حال آنکه رابطه حقیقی و چهره به چهره دارای اثرات ماندگار بوده و قابل قیاس با روابط مجازی نیست.

 

نتیجه اینکه اصل بهره بردن از نرم افزارهای ارتباط جمعی مثل وایبر مورد انکار نیست ولی چگونگی و زمان استفاده از آن به شرط محتوای مفید شان ، اتفاقا  بسیار سودمند است و می توان با تدبیری هوشمندانه فضای تهدید آمیز احتمالی را به فضای ایجاد فرصت بالندگی در ارتباطات خانوادگی ، دوستانه و حتی اقتصادی و تجاری سوق داد.

 

دوم – چالش حقوقی

 

وایبر علاوه بر چالش فرهنگی ، دارای چالش های حقوقی نیز هست. اصلا به طور کلی هر رابطه اجتماعی می تواند دارای چالش های حقوقی نیز باشد. چالش حقوقی وایبر به دو مقوله عدم مقررات گذاری روز آمد در خصوص ابزارهای ارتباطی و مقوله امنیت و حریم خصوصی افراد بر می گردد. در رابطه با امنیت که یک امر کلان است باید با حساسیت پیش رفت . به ویژه اینکه نرم افزار هایی مثل وایبر دارای خاستگاه غیر مطمئن هستند و احتمال جاسوسی و رصد کردن اطلاعات کاربران می رود. قابل توضیح است که کاربران هنگام ثبت نام و نصب این نرم افزار باید شماره همراه خود را به سیستم ارایه و منتظر دریافت کد ورود باشند. این فرایند امکان دسترسی و احتمال جاسوسی و رصد اطلاعات را افزون تر می نماید . این چالش باید توسط سازمان های متولی مثل شورای ملی فضای مجازی کشور در قالب سیاست ها و مقررات گذاری راهبری شود و البته آخرین راه حل باید فیلتر نمودن نرم افزار از طریق تصمیم کارگروه تعیین مصادیق محتوای مجرمانه باشد که اصولا به صلاح نیست .به خاطر اینکه این شورا تصمیمات حذفی می گیرد و محتوای نرم افزار را رصد می کند نه خود نرم افزار و خاستگاه آن را .

 

حریم خصوصی افراد یک مقوله بسیار مهم دیگر است که باید به آن پرداخت . اصولا در یک تقسیم کلاسیک حریم افراد به حریم عمومی و خصوصی بر می گردد . این تقسیم بندی در علم جرم شناسی نیز کاربرد دارد و جرایم بسته به اینکه در مرئی و منظر و در محیطی که مستعد فضای عمومی است یا اینکه در فضای خصوصی و محدود اتفاق بیفتد از مجازات یکسان برخوردار نیستند . از اینکه بگذریم باید فضای نرم افزار وایبر را به دلیل قابلیتی که دارد و به دلیل اینکه گروه هایی میتوان در آن راه انداخت می توان فضای عمومی و خصوصی تعریف شود.

 

سرقت اطلاعات و مدارک ، می تواند یک چالش مهم حقوقی باشد ولی عدم آگاهی و آموزش کاربران در استفاده از وایبر و امکانات آن نیز می تواند ، موجب تخلیه اطلاعاتی فرد و یا احیانا درز اطلاعات گردد.

 

وجود شکایت های گوناگون در دادسرای رسیدگی به جرایم رایانه ای ، خود گواهی بر این مسایل می باشد که به عنوان وکیل دادگستری شاهد آن هستیم .

 

چالش مهم دیگر در همین راستا آن است که این نرم افزار قابلیت سرویس دهی مکان یابی را دارد. به عبارت بهتر ازطریق این سرویس مکان جغرافیایی کاربران مشخص می گردد . البته اگر چه می توان با تنظیمات امنیتی این سرویس را خاموش نمود لکن به دلیل نبود آموزش و عدم فرهنگ سازی منطقی ، این سرویس نیز می تواند چالش های حقوقی زیادی را به همراه داشته باشد.

 

مساله دیگر در چالش حقوقی ابزارهای نوین ارتباطی و به طور کلی فضای مجازی ، نبود مقررات جامع و روز آمد از یکسو و نبود سازمان یا نهاد متولی از سوی دیگر بود .این مهم در 17 اسفند ماه سال نود و طی حکم رهبر فرزانه، در خصوص تشکیل شورای ملی فضای مجازی کشور پوشش داده شد.مفاد حکم مقام رهبری بر دو نکته کلیدی تاکید دارد : اول بهره گیری حداکثری از فرصت های مجازی و دوم برنامه ریزی و هماهنگی مستمر جهت صیانت از آسیب های ناشی از ارتباطات در فضای مجازی.

اگرچه که حفظ هویت ملی و پاسداشت فرهنگ غنی ایران زمین در کنار اعمال حاکمیت ملی در گستره فضای مجازی و همکاری و اشتراک مساعی با دول دیگر نیز بر گرفته از این حکم و سیاست های مرکز ملی فضای مجازی نیز هست .لکن آنطور که باید و در عمل مقررات مدون که شامل امور فنی ؛ امنیتی و حقوقی ابزارهای ارتباطی گردد توسط این مرکز عملیاتی نشده است. بنابراین به بهانه بحث راجع به چالش های فرهنگی – حقوقی وایبر پیشنهاد می شود تا با ایجاد کار گروههایی متشکل از نخبگان فنی ، اجتماعی و حقوقی اقدام به معماری " نقشه راه فضای مجازی کشور" گردد.

 

Zo2 Framework Settings

Select one of sample color schemes

Body

Background Color
Text Color
Link Color
Background Image

Header Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Menu Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Main Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Inset Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image

Bottom Wrapper

Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image
Background Color
Modules Title
Text Color
Link Color
Background Image
 
Top of Page